Rozwód – kiedy i na jakich warunkach sąd go udzieli?

Decyzja o rozwodzie często stanowi jedną z najtrudniejszych jakie muszą podjąć małżonkowie, bowiem jest to definitywne zakończenie małżeństwa. Sam rozwód jak i związane z tym postępowanie sądowe stanowi dla małżonków – stron postępowania, stresujące i pełne emocji doświadczenie. Rozwód, również pod względem prawnym, powinien być rozwiązaniem ostatecznym, w przypadku gdy brak jest szans na utrzymanie małżeństwa.
Wśród rozwodów możemy wyróżnić dwa typy:
  • rozwód z orzekaniem o winie (kończący małżeństwo z winy któregoś z małżonków) – w takim przypadku sąd może zasądzić alimenty od osoby, przez którą ustaje związek małżeński na korzyść poszkodowanej osoby;
  • rozwód bez orzekania o winie (za porozumieniem stron) – w tym przypadku małżonkowie zrzekają się praw roszczeniowych w stosunku do drugiej osoby.
Przepisy normujące rozwód nie przewidują tzw. bezwzględnych przyczyn rozwodowych, tzn. nie zawierają wyczerpującego katalogu okoliczności (takich np. jak cudzołóstwo, impotencja, skazanie za hańbiące przestępstwo itp.), z których każda mogłaby stanowić podstawę orzeczenia rozwodu. W polskim prawie przyjęto rozwiązanie, w myśl którego uzyskanie rozwodu jest możliwe tylko wtedy, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – dalej: kro). W każdej więc sprawie o rozwód sąd musi ustalić, czy taki rozkład pożycia występuje.Natomiast artykuł 56 § 2 i 3 kro określa okoliczności, w których rozwód nie może zostać orzeczonymimo spełnienia jego przesłanek przewidzianych w art. 56 § 1 kro. Należą do nich:
  • wzgląd na dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków – jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro małoletnich dzieci małżonków, np. rozwód mógłby spowodować pogorszenie warunków materialnych, w jakich wychowywane są dzieci, lub mógłby spowodować niekorzystne zmiany w psychice dzieci;
  • sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadami współżycia społecznego, występująca z innych powodów niż z uwagi na dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków np. w sytuacji, gdy jeden z małżonków jest ciężko chory i nie ma kto się nim zaopiekować;
  • żądanie orzeczenia rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód, albo jego odmowa wyrażenia zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Jak zostało wskazane powyżej, podstawowym i koniecznym warunkiem dopuszczalności rozwodu jest wystąpienie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia pomiędzy małżonkamiJeśli ta przesłanka nie została spełniona sąd nie ma obowiązku orzeczenia rozwodu nawet wówczas, gdy małżonkowie zgodnie tego żądają. Nawet okoliczności takie jak zdrada, alkoholizm jednego z małżonków, czy też przypadki przemocy domowej, nie są wystarczające do orzeczenia rozwodu. W wymienionych sytuacjach sąd nadal ma obowiązek zbadania, czy w danym małżeństwie nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia.
Czym zatem jest „trwały i zupełny rozkład pożycia”?
Rozkład pożycia zostaje uznany za zupełny, jeśli uległy zerwaniu wszelkie więzy między małżonkami: duchowe, fizyczne i gospodarcze. Najbardziej oczywista jest sytuacja, gdy jedna osoba od dłuższego czasu mieszka z nowym partnerem, z którym ma wspólne plany życiowe i nie zamierza wracać do swojego małżonka. Jednak również w przypadku wspólnego zamieszkiwania małżonków – a więc gdy więzi gospodarcze nie uległy zerwaniu – sąd może orzec rozwód, jeżeli spełnione zostały dwie pozostałe przesłanki uzyskania rozwodu, a wspólne zamieszkanie jest jedynie wynikiem sytuacji ekonomicznej małżonków (np. żadne z nich nie ma możliwości zamieszkania gdzie indziej, co zdarza się dość często).
Natomiast w przypadku badania trwałości rozkładu sąd ocenia, czy zgodnie z doświadczeniem życiowym można rozsądnie oczekiwać, iż małżonkowie podejmą w przyszłości wspólne pożycie. Z reguły wymagane jest, by rozkład trwał już od dłuższego czasu. Są jednak sytuacje, gdy rozkład będzie uznany za trwały mimo tego, iż nie był „długotrwały” w sensie upływu czasu, np. popełnienie przez małżonka przestępstwa przeciwko życiu drugiego z małżonków i osadzenie sprawcy w zakładzie karnym.
Pamiętać należy, iż rozwód nie musi być wojną małżonków o dzieci, zgromadzony majątek, o niespełnione oczekiwania i nieudane wspólne życie. Zdarza się, że małżonkowie dochodzą do wniosku, że popełnili błąd zawierając związek małżeński, ale nie żywią z tego tytułu do siebie urazy ani żalu. Chcą się rozstać kulturalnie, uczciwie podzielić majątek i żyć niezależnie. Każdy z nich będzie mieszkał osobno i miał swoje życie. Złożenie pozwu o rozwód bez orzekania o winie jest najlepszym i najszybszym rozwiązaniem w sytuacji kiedy małżonkowie decydują się na polubowne rozstanie. Rozwód taki możemy uzyskać na pierwszej rozprawie, wystarczy zgodnie potwierdzić, że nastąpił całkowity, trwały i zupełny rozpad pożycia małżeńskiego. Podstawą uzyskania rozwodu na pierwszej sprawie rozwodowej jest dobrze przygotowany pozew rozwodowy, jasno przedstawiający zupełny rozkład pożycia małżeńskiego w sposób trwały i ostateczny. Drugą przesłanką szybkiego rozwodu jest zgodna postawa małżonków na rozprawie w żaden sposób nie zmieniająca treści pozwu i wspólnych ustaleń. Również brak wspólnych małoletnich dzieci zdecydowanie ułatwia uzyskanie rozwodu na pierwszej rozprawie
Pamiętajmy, że rozwód powinien być rozwiązaniem ostatecznym, w przypadku gdy brak jest szans na utrzymanie małżeństwa, a jeśli już się na niego zdecydujemy warto skorzystać z profesjonalnej pomocy oraz wsparcia osoby, która obiektywnie oceni całą sytuację. Czasami zanim małżonkowie podejmą decyzję o definitywnym zakończeniu małżeństwa mogą skorzystać z instytucji pośredniej jaką jest separacja. Według prawa polskiego orzeczenie separacji wywołuje skutki w dużym stopniu podobne do orzeczenia rozwodu, jednak nie powoduje ustania małżeństwa. Orzeczenie separacji może być sposobem dojścia małżonków do porozumienia, ale też nie zamyka drogi do orzeczenia rozwodu.