Czerwona teczka – czym jest i co powinna zawierać? Część 2.
Czerwona teczka czy pakiet ewakuacyjny?
W drugiej odsłonie „czerwonej teczki” skupimy się na dokumentach i informacjach dotyczących rodzinnych finansów. Siłą rzeczy muszą one zostać podzielone na część dotyczącą posiadanego majątku oraz zaciągniętych zobowiązań, czy, jak kto woli, aktywów i pasywów.
Aktywa
1. Rachunki bankowe
Niezwykle ważną informacją, która musi znaleźć się w każdej „czerwonej teczce”, jest wykaz rachunków bankowych z wyszczególnieniem banków prowadzących rachunki oraz ich numerów. Pamiętać trzeba, że z chwilą śmierci posiadacza rachunku bankowego pełnomocnictwa udzielone przez niego osobom trzecim wygasają
Jeśli nie jest to rachunek wspólny, bank po powzięciu wiadomości o śmierci posiadacza natychmiast go blokuje. Jeżeli zatem pełnomocnik dokona wypłaty z rachunku już po śmierci jego posiadacza, działa bezprawnie i może ponieść negatywne konsekwencje.
Istnieje jednak możliwość wypłaty środków z rachunku bankowego bez przeprowadzenia postępowania spadkowego. Posiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może złożyć w banku tzw. dyspozycję na wypadek śmierci. Oznacza to, że po śmierci posiadacza rachunku bank będzie miał obowiązek wypłaty określonej w dyspozycji kwoty na rzecz wskazanego beneficjenta.
Krąg osób, na rzecz których można dokonać dyspozycji, ograniczony jest do małżonka, wstępnych (rodzice, dziadkowie), zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki) i rodzeństwa. Kwota objęta dyspozycją na wypadek śmierci jest limitowana przepisami prawa, a posiadacz rachunku może ją w każdej chwili odwołać lub zmodyfikować. Kwota wypłacona na tej podstawie nie wchodzi do spadku, jeśli mieści się w ustawowym limicie. W przypadku powzięcia przez bank informacji o śmierci posiadacza rachunku musi on niezwłocznie powiadomić beneficjentów o możliwości wypłaty. Problem polega jednak na tym, że informacja o śmierci może dotrzeć do banku ze sporym opóźnieniem, dlatego warto w „czerwonej teczce” umieścić dane umożliwiające realizację tej dyspozycji przez uprawnione osoby.
2. Inwestycje
W przypadku inwestowania na giełdzie, w „czerwonej teczce” powinny znaleźć się wszystkie informacje, w tym umowa, dotyczące konta maklerskiego (rachunku inwestycyjnego). Dzięki temu spadkobiercy będą w prosty sposób mogli ustalić stan inwestycji, obejmujących akcje, obligacje, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, opcje, czy kontrakty terminowe.
3. Polisy ubezpieczeniowe
„Czerwona teczka” to właściwe miejsce do przechowywania wszelkich polis ubezpieczeniowych, zarówno tych na życie, jak i dotyczących ubezpieczeń majątku (np. nieruchomości, samochodów) oraz związanych z podróżami (np. służbowymi czy wakacyjnymi). Z reguły treść polisy zawiera wszystkie informacje niezbędne do jej realizacji w przypadku ziszczenia się zdarzenia objętego ochroną. Jeśli przy zawieraniu polisy uczestniczył agent ubezpieczeniowy, z którym stale współpracujesz, warto zostawić również dane umożliwiające kontakt z nim.
Niezwykle ważnym dokumentem jest polisa ubezpieczeniowa zawierana na czas podróży. Poważny wypadek, zachorowanie, czy śmierć, podczas podróży generują bardzo wysokie koszty, w tym koszty leczenia, transportu medycznego, pochówku, transportu zwłok. W przypadku śmierci ubezpieczonego, koszty te finalnie mogą obciążyć spadkobierców. Tymczasem, regułą jest, że tego rodzaju polisy umożliwiają „likwidację szkody” bez konieczności wcześniejszego ponoszenia kosztów przez ubezpieczonego, bądź spadkobierców. Dlatego w „czerwonej teczce” każdorazowo powinna znaleźć się polisa ubezpieczeniowa związana z podróżą.
Przy okazji pamiętajmy o aktualizacji danych osób uposażonych oraz wartości ubezpieczanego majątku. Niewielu z nas chciałoby, aby ubezpieczenie na życie było zawarte na rzecz byłego małżonka albo nie uwzględniało dziecka, które przyszło na świat już po wystawieniu polisy przez ubezpieczyciela.
Zobowiązania (długi)
Nie mniej istotną kwestią od zgromadzonego majątku jest zadłużenie, które również podlega dziedziczeniu. Może ono postawić potencjalnych spadkobierców przed koniecznością odpowiedzi na najważniejsze pytanie: czy spadek przyjąć, czy go odrzucić.
Najczęściej występującymi zobowiązaniami znacznych rozmiarów są kredyty hipoteczne. Umowa kredytu, wraz z polisą na życie oraz polisą ubezpieczeniową dotyczącą nabytej na kredyt nieruchomości, to dokumenty, które powinny być pod ręką zarówno na wypadek koniecznej ewakuacji, jak i śmierci. Warto także zadbać o informację o rachunkach bankowych powiązanych z kredytami lub pożyczkami, z których zobowiązania te są spłacane.
Podobnie – pakiet „czerwonej teczki” wypełnić powinny dokumenty związane z zaciągniętymi pożyczkami, kredytami konsumenckimi, jak i kartami kredytowymi.
O ile w przypadku kredytów i pożyczek zaciągniętych w instytucjach do tego powołanych dostęp do treści umowy nie będzie nastręczał większych trudności po uzyskaniu stwierdzenia nabycia spadku (poświadczenia dziedziczenia), to inaczej rzecz się ma w przypadku umów prywatnych, zawieranych w rodzinie, czy między znajomymi. Tego rodzaju umowy powinny znaleźć się w „czerwonej teczce” w oryginale.
Jeżeli podpisywaliście weksle, w „czerwonej teczce” należy umieścić ich kopię wraz z informacją o tym, komu zostały wręczone, oraz deklarację wekslową, jeżeli była sporządzana. Trzeba pamiętać, że, w przypadku zobowiązań wekslowych, dług wynika z samego dokumentu weksla, dlatego kluczowym w tym przypadku jest jego odzyskanie w przypadku spłaty należności z niego wynikającej, a już bezwzględnie koniecznym jest to w sytuacji, gdy sposób wypełnienia weksla nie był uregulowany w deklaracji wekslowej.
1. Subskrypcje / abonamenty / umowy długoterminowe (media, telefon, Internet)
Żyjemy w czasach, gdy niektóre funkcje w samochodzie są dostępne wyłącznie po wykupieniu subskrypcji, a drukarka na abonament stała się już normą. W „czerwonej teczce” powinny znaleźć się wszelkie informacje o zobowiązaniach wynikających ze stałych usług (streamingów, Internetu, telefonu, aplikacji do obsługi robota kuchennego, subskrypcji pakietu biurowego czy programu antywirusowego w komputerze).
Z reguły wszystkie one wygasają z chwilą śmierci abonenta, jednak aby tak się stało, usługodawca musi powziąć wiadomość o śmierci użytkownika.
W przeciwnym razie, dopóki źródło płatności (np. stałe zlecenie na rachunku bankowym albo karta kredytowa) nie zostanie zablokowane, płatności będą nadal realizowane, a późniejsze ich anulowanie może być problematyczne. Podobnie jest z umowami długoterminowymi na dostawę mediów, prądu czy gazu.
2. Pożyczki i inne należności
Częstą praktyką, zwłaszcza wśród osób dysponujących znacznym kapitałem, jest udzielanie tzw. pożyczek prywatnych członkom rodziny lub znajomym. Informacje o takich zobowiązaniach nie zawsze są przekazywane współdomownikom, dlatego warto w „czerwonej teczce” umieścić podstawowe dokumenty dotyczące wszelkich należności przysługujących wobec osób trzecich, tak aby w przypadku śmierci spadkobiercy mogli dochodzić ich spłaty od dłużników.
3. Dokumenty podatkowe
Skoro pewne są tylko podatki i śmierć, a jednym z celów gromadzenia dokumentów w formie „czerwonej teczki” jest przygotowanie bliskich na ten trudny moment, nie może w niej zabraknąć dokumentów podatkowych. Sprawę ułatwia składanie deklaracji podatkowych w formie elektronicznej, jednak jeśli były one składane papierowo, warto również włożyć je do „czerwonej teczki”.
Nie chodzi tu wyłącznie o roczne rozliczenia podatku dochodowego, lecz także o dokumenty dotyczące np. nieruchomości, pożyczek czy dochodów z najmu. To samo dotyczy deklaracji związanych z dziedziczeniem, jeśli właściciel „czerwonej teczki” był już wcześniej spadkobiercą, a także umów darowizny i deklaracji podatkowych dotyczących podatku od darowizn.
4. ZUS / OFE
Pieniądze odłożone w OFE (otwartym funduszu emerytalnym) podlegają dziedziczeniu, ale o ich wypłatę należy zwrócić się do funduszu, w którym były gromadzone. Podobnie dziedziczne są środki zgromadzone na subkoncie ZUS, jednak również one nie są wypłacane automatycznie — wymagają złożenia wniosku.
Prawo do tych środków mają osoby wskazane przez zmarłego członka OFE. Dopiero gdy nie złożono żadnej deklaracji, środki podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, a więc wchodzą do masy spadkowej i podlegają podziałowi pomiędzy spadkobierców ustawowych lub testamentowych.
5. PPK
Dokładnie te same reguły dotyczą PPK, czyli pracowniczych planów kapitałowych. Uczestnik programu może wskazać konkretne osoby uprawnione do otrzymania środków, a w razie braku takiego wskazania środki przypadną spadkobiercom.
Należy jednak pamiętać, że w przypadku pozostawania w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej połowa środków przypadnie małżonkowi. Środki pochodzące z PPK są wolne od podatku od spadków i darowizn.
6. IKE / IKZE
Na trzeci, dobrowolny, filar emerytalny składają się IKE (Indywidualne Konta Emerytalne) i IKZE (Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego).
Produkty te można uruchomić w bankach, towarzystwach ubezpieczeń, czy w domach maklerskich, a podczas zawierania umowy możliwe jest wskazanie, kto będzie uprawniony co otrzymania pieniędzy po śmierci posiadacza rachunku.
Dyspozycję tego rodzaju można dodać lub zmienić także później. Jej brak skutkować będzie dziedziczeniem ustawowym lub testamentowym.
Wyjątkiem jest sytuacja, w której IKE prowadzi zakład ubezpieczeń, bo wtedy sumy przyznane na podstawie umowy ubezpieczenia należą się najbliższej rodzinie ubezpieczonego.
Czerwona teczka czy pakiet ewakuacyjny? — podsumowanie
Zebranie pełnej dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej spadkodawcy jest jednym z najważniejszych wyrazów troski o los rodziny na wypadek śmierci. Przypomnijmy: jeżeli do spadku wchodzą długi przewyższające aktywa, spadkobierca może spadek odrzucić, dzięki czemu nie narazi się na obowiązek spłaty zadłużenia po zmarłym.
Dokumenty i informacje zgromadzone w „czerwonej teczce” będą także pomocne w sytuacji, gdy spadkobierca będzie zobowiązany do złożenia wykazu inwentarza lub w toku postępowania o sporządzenie spisu inwentarza.
Skontaktuj się z nami
Plac Powstańców Śląskich 8/3
53-314 Wrocław
tel: 71 333 90 90
mail: kancelaria@chudzikowski.pl
Kancelaria Chudzikowski S.K.A.
NIP 899-291-43-44
Pl. Powstańców Śląskich 8/3 53–314 Wrocław
Nr konta w Nest Banku 24 2530 0008 2041 1071 5731 0001