Fundacja rodzinna jako narzędzie ochrony majątku przed wierzycielami?

Fundacja rodzinna jako narzędzie ochrony majątku przed wierzycielami

Do momentu wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji fundacji rodzinnej, najczęstszym sposobem ochrony prywatnego majątku przed roszczeniami wierzycieli związanymi z działalnością gospodarczą były spółki kapitałowe (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna i prosta spółka akcyjna) oraz rozwiązania hybrydowe (np. spółka komandytowa, w której komplementariuszem jest spółka
z ograniczoną odpowiedzialnością). Podmioty te stanowią istotny bufor pomiędzy długami związanymi
z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy, a jego majątkiem osobistym (prywatnym).

Nowym, w tym zakresie, rozwiązaniem jest fundacja rodzinna. Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej przewiduje, że celem utworzenia fundacji jest gromadzenie mienia oraz zarządzanie nim w interesie beneficjentów, a także spełnianie na ich rzecz określonych świadczeń.

Czy fundacja rodzinna chroni majątek przed wierzycielami?

Z chwilą dokonania rejestracji fundacji rodzinnej w rejestrze fundacji rodzinnych podmiot ten uzyskuje osobowość prawną, co oznacza, że fundacja rodzinna uzyskuje całkowicie odrębny od fundatora byt. Za tym idzie oddzielenie majątku fundatora od majątku fundacji rodzinnej. Zasadą jest więc, że fundacja rodzinna, jako odrębna od fundatora osoba prawna, nie ponosi odpowiedzialności za długi fundatora, jednak ustawa wprowadza tu dwa istotne wyjątki.

Kiedy fundacja odpowiada za zobowiązania fundatora?

Po pierwsze, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej, fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym z tytułu obowiązku alimentacyjnego. Odpowiedzialność przewidzianą w tym przepisie wyłączyć bądź ograniczyć można tylko za zgodą wierzyciela.

Ustawodawca szczególną wagę przywiązuje do świadczeń alimentacyjnych, do których zobowiązany jest fundator, gdyż, i to jest ten drugi wyjątek, fundacja rodzinna odpowiada także za obowiązki alimentacyjne obciążające fundatora, które powstały po ustanowieniu fundacji rodzinnej.

Odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny. Oznacza to, że egzekucja do majątku fundacji może zostać skierowana dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku fundatora okaże się bezskuteczna. Pamiętać jednak należy, że odpowiedzialność fundacji rodzinnej w każdym wypadku ogranicza się do wartości mienia wniesionego przez fundatora.

Fundacja rodzinna jako narzędzie ochrony majątku przed wierzycielami — podsumowanie

W momencie wniesienia składników mienia do fundacji rodzinnej, fundator traci bezpowrotnie jakiekolwiek prawo do tych składników. Inaczej niż w spółkach kapitałowych, fundator nie otrzymuje praw udziałowych w fundacji rodzinnej, które mogłyby podlegać zajęciu w toku egzekucji.

Na tym polega przewaga fundacji rodzinnej nad spółkami kapitałowymi, dlatego fundacja rodzinna, może być skutecznym narzędziem służącym nie tylko do gromadzenia majątku i zarządzania nim, ale także do planowania jego ochrony na wypadek niepowodzenia w prowadzonej przez fundatora działalności gospodarczej.